Türkiye: Halden anlayan arabulucu Konuk: Timur Söylemez

Türkiye, halden anlayan arabulucu

Konuk: Timur Söylemez

İE: Türkiye uluslararası yaptırımlara maruz kalmış ve sıklıkla kusursuz bir aktör olarak görülmemiş bir ülke. Oysa uluslararası anlaşmazlıklarda arabulucu olarak giderek daha fazla tercih ediliyor. İşte Anlaşabiliriz'in bu bölümünde bu çelişkinin sebeplerini, Türkiye'nin uzun arabuluculuk birikimini hem de Dışişleri Bakanlığı hem de sahada yakından deneyimlemiş bir isimle konuştum.

TS: Arabuluculuk egzersizi ihtilaf neyse onun doğasını değiştiriyor. Çok dikkatli olmak gerekiyor bu işin içine girerken. Dolayısıyla burada Hipokrat yemini gibi düşünmek gerekiyor. Yani zarar vermemek lazım her şeyden önce. Çünkü aldığınız bir ihtilafı aldığınız noktadan daha kötü bir yere de götürebilirsiniz.

İE: Anlaşabiliriz’e, hoş geldiniz. Ben İdil Elveriş. Bu bölüme altı aylık bir ara ile başladım. Bu arayı biraz nefes almak ama daha çok da bundan sonra bu podcast'ı nasıl yapmak istediğimi düşünmek için kullandım. Çünkü sekiz sezon az zaman değil. Bu süre içerisinde podcast dünyasında epey bir şey değişti. Video giderek daha fazla öne çıktı. Büyük ekiplerle, stüdyolarda ve sponsorlarla hazırlanan yayınlar çoğaldı. Birçok podcast artık sadece dinlenmek için değil, izlenmek için de yapılıyor. Bense bu aranın sonunda şuna karar verdim. Anlaşabilirize ses üzerinden devam etmek istiyorum.

Bununla birlikte, bazı şeyler de değişecek. Bundan böyle her sezon birkaç programı birlikte sunacağım bir konuğum olacak. İngilizce programları da devam edeceğim. Hatta bu programlarda kendi ders verdikleri alanlardan hareketle yorumlar yapacak ve bunları LinkedIn'de paylaşacak kişiler de olacak. Kim oldukları şimdilik sürpriz olsun.

Evet, Lexpera'nın sponsor olduğu bu bölümde konuğum, emekli büyükelçi Tahsin Timur Söylemez. Kendisi Nisan 2026'dan bu yana Global İlişkiler Forumu'nun icra komitesi başkanı, daha önce ise Dışişleri Bakanlığı bünyesinde kurulan Uluslararası Arabuluculuk Genel Müdürlüğü'nün kurucu genel müdürlüğünü yürüttü. Şimdi Timur Bey'le 10 Temmuz 2026'da yapmış olduğumuz mülakata geçeceğim. Kendisinin uzun özgeçmişini ise programın sonunda paylaşacağım.

Timur Bey çok teşekkürler benimle görüşmeyi kabul ettiğiniz için Anlaşabiliriz’in bu bölümünde.

TS: Ben teşekkür ederim.

İE: Arabuluculuğu dış politikada başarılı bir politika haline getirmek için insani, kurumsal, siyasi kapasite anlamında neler lazım, Türkiye'nin bunları ne kadar gerçekleştirdiğini görüyorsunuz?

TS: Bir kere her şeyden önce şunun altını çizmek lazım. Ara buluculuk aslında bir ihtisas alanı. Yani bu konuda akademide olsun, sivil toplumda olsun, devletler içinde olsun, zaman içinde gelişen ciddi bir müktesebat var, bir metodoloji var ve zaman içinde yetişen çok yetenekli pratisyenler var. Bu Birleşmiş Milletler'de de var, Avrupa'da bir sürü STK'lar var, üniversitelerde bu konuda oyun teorisine kadar inen çok bilimsel yönü kuvvetli olan çalışmalar var. Arabuluculuk herkesin yapabileceği bir şeymiş gibi gözüküyor ama aslında değil. Türkiye'de de genel olarak anlayış bu yöndedir, özellikle Dışişleri Bakanlığı'nda. Yani her diplomat iyi bir arabulucu olabileceğini düşünür ama arabuluculuk teknik olduğu kadar aynı zamanda bir de mizaç, bir tecrübe meselesi, metodolojiye, müktesebata hakim olma, zaman içinde hem sahada olsun hem masada olsun deneyim kazanmakla alakalı bir şey. Dolayısıyla insani boyutta bir kere tabii her şeyden önce eğitim çok önemli. Metodolojiyi öğrenmeleri, arabuluculuk eksenindeki müktesebate hakim olmaları, pratisyenler kim, tecrübe nerede, içselleştirmeleri ve tabii aynı zamanda da bir alan uzmanlığına sahip olmaları gerekiyor.

Bu alan uzmanlığı bölgesel anlamda da önemli, aynı zamanda jenerik anlamda da önemli. Herhangi bir krizde bir ihtilafla ilgileniyorsanız bir kere konuya hakim olmanız gerekiyor. İhtilafın temel dinamikleri nedir buna hakim olmanız gerekiyor. İşte aktörleri iyi çalışmış olmanız gerekiyor. Ama aynı zamanda krizlerin hepsi, ihtilafların hepsinin değişik nitelikleri var. Kimisi bir anayasal düzenleme ile alakalı olabilir. Kimisi insani erişim meselesi olabilir. Kimisi bir iç savaş olabilir. Dolayısıyla güç paylaşımına gidebilir. Bütün bu konular ayrı ihtisas alanları. Bunların nasıl çözüleceğine dair de metodolojiler var, belirli çerçeveler var. Bunlara ne kadar hakim olursanız tabii o kadar başarılı olma şansınız yükselir. Bu işin insani boyutu yani kurumsal boyut biraz daha farklı.

Ben 2024'te kurulan Dışişleri Bakanlığı'nda Uluslararası Arabuluculuk Genel Müdürlüğü'nü kurdum. Bir sene de işlettim. Sayın Bakan Hakan Fidan'ın görüşüdür ve vizyonudur. Çok doğru bir hareketti bence. Çünkü Türkiye'nin bu alanda ciddi deneyimi var. Metodoloji boyutu, tematik boyutuyla ilgili de çalışan birimlerimiz vardı ama ayrı bir ihtisas alanı olarak bunu absorbe edebilmek için bir genel müdürlük kurulması çok bence doğru bir karardı. Şimdi bu işin Dışişleri Bakanlığı boyutu. Tabii bu genel müdürlük çok yeni. Yani böyle yapıların zaman içinde etkili hale gelmesi, belirli bir birikimi içselleştirmesi, geliştirmesi zaman alan şeyler. Dışişleri Bakanlığı Türkiye'de tabii arabuluculuk yapan tek kuruluş değil. Dolayısıyla kurumsal anlamda hem kurum içinde hem kurumlar arası eşgüdümü güçlendirecek mekanizmaların, metotların yaratılması da zaman alacak. Bu da kurumsal anlamda üzerinde durulması gereken bir şey.

Bir de tabii bir arabulucu aktörü olarak devletin aynı zamanda STK'larla, akademi dünyasıyla ve yurt dışındaki gerek devlet, gerek devlet dışı aktörlerle ilişkiler geliştirmesi gerekiyor. Çünkü burada tabii duplikasyona girmemek çok önemli. İşbirliği yapılabilecek alanlarda da bu imkanlardan faydalanmak gerekiyor. Özel sektörü de bu kurumsal yapının içine alıp buradaki karşılaştırmalı avantajlardan da yararlanmak gerekiyor. İşin siyasi boyutunda Türk dış politikasının diğer alanlarında olduğu gibi ne kadar dengeli yaklaşımlarınız varsa, ne kadar konulara özgün bir şekilde ama taraf tutmadan, sorunların parçası haline gelmeden aynı zamanda çözümleri üretmeye yönelik tavırlar ortaya koyduğunuz ölçüde arabuluculuk çabalarınız da başarılı oluyor. Aynı zamanda ilgi görüyor. Yani taraflar sizin arabuluculuk yapmanıza daha sıcak bakıyorlar. Hatta aranan bir ekol haline geliyorsunuz. Dışişleri Bakanlığı bütçesi mecliste her yıl görüşüldüğünde -neredeyse her konu- muhalefet yeri geldiğinde iktidar tarafından eleştiri meselesi haline getirilebilir. Ama arabulucuk konusu böyle bir şey değil.

İE: Bu arabulucular kimler mesela şimdiye kadar?

TS: Burada tabii farklı uzmanlıklar var. Yani uluslararası arabuluculukta hukuk, işin bir boyutu. Herhangi bir arabuluculuk egzersizine gireceğiniz zaman mutlaka uluslararası hukuk uzmanlarının yanınızda olması gerekiyor. Hatta uluslararasa hukukun hangi boyutları ele alınacaksa

İE: Deniz, uzay…

TS: İnsani yardım olabilir, su konusunda ayrı uzmanlık var. Şimdi bunlar meselenin içeriğine göre mutlaka odada olması gereken kişiler. Fakat şunu da unutmamak lazım. Yani avukatlar çok önemli ama bir işi avukata bıraktığınız zaman da o başka bir mecraya doğru gidiyor. İş hukuka kaldığı zaman hukukun dar bir çerçevesi var. Yani hukuk her şeyi açıklayamaz. Hukuk her şeyi çözemez. Her şeyi hukuktan beklemek de yanlış. Dolayısıyla odada hukukçular olacak ama hukuk her zaman size yön vermez. Yani sizin geliştireceğiniz bazı çözümler başlı başına hukuk oluşturabilir. Dolayısıyla bu bir ekip çalışmasıdır.

Arabulucu kim? Arabulucu, bir kere her şeyden önce ekip içinde çalışmayı bilen birisi olması gerekiyor. İkincisi ve en önemlisi, başarıyı sahiplenme peşinde olmaması gerekiyor. Başarı bizde -en azından bürokratlar bakımından, ben de artık bürokrat eskisiyim ama hala gördüğünüz gibi dili tam değiştiremedim- bürokratlar başarı sahibi değildir. Siyasiler başarı sahibidir. Bürokratlar bunu mümkün kılarlar ve onu tabii bir ekip içinde yapabilmek gerekiyor. İlgili diğer bütün birimleri devrede tutabilmek gerekiyor, oradaki bir takım çekişmeleri de yönetebilmek gerekiyor ama neticede burada: çözüm üretmek. Basite indirgediğimiz zaman yapmaya çalıştığımız şey bu. Her ihtilafın, her krizin, her savaşın kendi dinamikleri var. Hiçbirisi birbirine tam olarak benzemez. Dolayısıyla da tek tip bir çözüm mümkün değil. Yani metodolojiyi bilmek, müktesebatı bilmek sadece başlangıç olabilir sizin için. Başlangıçtan sonra, işin içine girdikten sonra bambaşka yerlere süreç sizi götürebilir. Ama tabii aklınızın arkasında daima sürecin nasıl dizayn edilmesi gerektiği, bunun süreç içinde nasıl esnekliklerle farklı yönlere götürülebileceği de olması gerekiyor.

Bir ateşkes üzerinde çalışıyorsanız bir kere mutlaka askeri uzmanlar olması gerekiyor. Yani bir hat çevresinde ateşkes nasıl sağlanır; ateşkes nasıl gözlenir; askerler nereye kadar çekilmesi gerekir; ellerindeki silahlar ve imkanlar nelerdir; arazi nasıldır? Bu uzmanlığı bir kişi içselleştiremez. Dolayısıyla mesela hatırlayın yani Rusya ile Ukrayna tahıl anlaşmasında neticede bu seyri-sefer güvenliğiydi. Yani bir çatışma alanı içinde ticari bir faaliyetin nasıl gerçekleştirebileceğine dair düzenlemeydi. Dolayısıyla askerler orada ön plandaydı. Çünkü denizdeki güvenliği onlar sağlayacaklardı. Bu her duruma göre değişebilir. Yani burada ihtiyaçları baştan tabii iyi tespit edip ekibi de ona göre kurmak gerekiyor.

İE: O zaman her durumda, her uyuşmazlığın ihtiyaç duyduğu ekibi oluşturmak üzerine bir koordinasyon da yapıyor aslında bu daire?

TS: Tabii sadece Dışişleri Bakanlığı değil, Birleşmiş Milletler bunu yapsa onlar için de aynı şey geçerli. Marti Ahtisaari Vakfı bunu yapsa da aynı şey geçerli. Yani bir arabuluculuk egzersizine gireceğiniz zaman önce yapmanız gereken şey ihtilaf analizi. Ondan sonra da aktör analizi. Bu ihtilaf analizini ve aktör analizini düzgün bir şekilde yaptığınız zaman zaten kurmanız gereken ekip üç aşağı beş yukarı şekillenmeye başlıyor.

Bunun üzerine tabii bir de zihninizde bir proses dizayn olması gerekiyor. Yani neticede esnek bir süreç dizayn etmeniz, tarafları da bu sürece angaje etmeniz gerekiyor. Kapsamlı bir barış anlaşması eğer oluşturmaya çalışıyorsak, bunun içinde anayasa yazım süreci olacak, cinsiyet eşitliği boyutları olacak, güç paylaşımı unsurları olacak. Bunların hepsi farklı uzmanlık alanı. Bu uzmanlıkların hepsini “ya biz hallederiz, oturalım masaya da arkadaşlar işte öpüşüp barışın falan” böyle olmuyor tabii. Yani ortaya bir takım metinler çıkarabilmek için, bunun ulusal düzeyde kabulünü sağlamak için, aynı zamanda yaşayabilir bir anlaşma ortaya çıkarmak. Yoksa bunun çok örneği var. Yani insanları bir odaya tıkarsınız, 48 saat yemeksiz susuz bırakırsınız, en sonunda sıkılıp bir şeyi imzalarlar. Ama imzaladıklarının ertesi günü memleketlerine döndüklerinde bunu uygulamazlar. O bakımdan gözünüzde bunun fiilen nasıl işleyeceğini de canlandırabiliyor olmanız lazım. Burada da işte tabii ekip çok önemli.

Bu sadece arabulucunun kendi yapacağı bir şey değil. Aynı zamanda dışarıda başka paydaşlardan da yararlanabilir. Yani atıyorum Sudan örneğinde biz çalışırken İsviçre'de, Sudan muhalefetini bir araya getiren bir süreç vardı. Tamamen Sudan muhalefetinin değişik unsurlarını İslamcısından, komünistine hepsini içeren bir diyalog platformuydu bu. Şimdi siz eğer daha genel anlamda bir siyasi çözüme yönelik bir süreci canlandırırsanız, o zaman o gibi faaliyetlerde tarafların birbirlerini ikna etmeleri de daha kolaylaşır. Çünkü daha büyük resimde bir şeyler olduğunu görürler. İsviçreliler bu işi yapıyorsa ben kalkıp tekrar onları illa getireyim İstanbul'da ben yapayım demek, yanlış. Yani bu düplikasyon. Zaten bir yere kadar gelmiş, orada insanlar birbirini tanımışlar, belirli bir güven oluşmuş. Anlaşamasalar da devam ediyorlar görüşmelere. Demek istediğim yani ekip oluştururken bunu sadece odadaki insanlar olarak düşünmemek lazım. Yani karşılaştırmalı üstünlükler nerede? Bundan nasıl yararlanabilirim? Buna bakmak lazım. Nitekim herkes aynı iş için uğraşıyor. Dolayısıyla ben oraya bir telefon açıp, ki o yüzden işte biz de gidip bu istişareleri yapıyorduk, yani benim halefim de aynısını yapıyor, biliyorum. Yarın bir gün ihtiyaç olduğunda telefonu kaldırıp: “ya arkadaş biz buraya kadar bunu getirdik, siz ne yapıyorsunuz? Şimdi artık bu iki süreç arasında bir sinerji yaratmanın vakti geldi” demek mümkün.

İE: En azından özel hukuk anlaşmazlıklarında, çok ihtilaf analizini kullanıyoruz. Proses analizinden de belki biraz yararlanıyoruz ama aktör analizi aslında aktörleri dinleyerek onların ihtiyaçlarını anlamaya çalıştığınız bir şey gibi gözüküyor bana dışarıdan baktığımda. Ama bu tahminen sizin görüşmelerden ya da bu sürece girmeden çok önce yaptığınız, Amerika Birleşik Devletleri'nin İran'la yürüttüğü bir şeyde görev aldığınızı düşünelim. Yani Amerika'nın İran pozisyonu nedir; İran'ın Amerikan pozisyonu nedir; kimler uzmanlardır; kimler yönlendiriyor bu politikaları diye baktığınız bir şey gibi geliyor benim aklıma. Ama siz tabii daha iyisini açıklayabilirsiniz herhalde.

TS: Türkiye tabii çok uzun zamandır bu arabuluculuk işinin içinde. İran-İrak savaşından itibaren bunun kurumsal anlamda yapıldığını görüyoruz. Ama 90'larda Balkanlar olsun ve ondan sonra 2000'li yıllar. Ama şunu söyleyeyim, yani metodoloji olarak, müktesebat olarak, bunu ayrı bir ihtisas alanı olarak 2000'li yılların başından itibaren zaten çalışmaya başlamıştık. Bunu yapan birimlerimiz vardı. Nitekim, 2010'da Biz Güvenlik Konseyi görevini bitirirken Finlandiya ile beraber biliyorsunuz Birleşmiş Milletler'de bir Genel Kurul kararı çıkardık: “barış için arabuluculuk” başlıklı ve bu çerçevede bir dostluk grubu kuruldu. O dostluk grubun her yıl bakanlar düzeyinde toplanır. Birleşmiş Millletler bünyesinde en başarılı, en faal dostluk gruplarından bir tanesidir bu.

Bizim Finlandiya ile o dönem çalışmalarımız çerçevesinde Sekreterya’da ayrı bir arabuluculuk birimi kuruldu. O arabuluculuk birimi zaman içinde çok güçlendi, bir innovation cell kuruldu, stand-by team kuruldu. Sonrasında aynı çerçeve, AGİT'te ve İslam İşbirliği Teşkilatı'nda da tekrarlandı. Yani hem devlet olarak, akademi olarak da, Türkiye bu konuda çok gelişti. Aktör analizi, ihtilaf analizi, yani bunların sonu yok. Şimdi İran diyorsunuz, yani İran dosyasına giren birisi hem ABD'yi çok iyi bilecek, hem İran'ı çok iyi bilecek ya da onu çok iyi bilen insanları takımına alacak. Tarafların birbirlerini nasıl algıladıkları, yani sadece söylemde değil, gerçekte, pratikte birbirlerini nasıl yorumladıkları, birbirlerinden ne beklediklerini, bütün bunları, ondan sonra da tabii ihtilafa konu olan meselenin ayrıntılarını…yani nükleer meseleyi tartışıyorsak, olağanüstü teknik bir konu bu. Yani burada Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'ndan destek almadan, onları dinlemeden, onların teknik kabiliyetinin belirli ölçülerde bu sürecin içine dahil etmeden başarı şansınız çok düşük olur. Yani ancak işte bir buçuk sayfalık belki bir metin çıkarırsınız. O metin de zaten iki hafta içinde yok hükmünde sayılabilir.

Aktör analizi de aynı şekilde. Aktör analizini sadece ülkeye mahsus olarak düşünmemek lazım. Yani her iki taraftaki etkili aktörler kim? Arka plandaki aktörler kim, bir de uluslararası ve bölgesel aktörler kim? Uluslararası ve bölgesel aktörler kendilerini…

İE: Silahlı gruplar herhalde bir yandan da değil mi? Biz sadece devletleri düşünemeyiz yani.

TS: O zaten ihtilafın muhatabı. Şu nüansları hatırda tutmak gerekir. Bazı silahlı gruplar doğrudan taraftır. Bazı silahlı gruplar ise spoiler veya ileride çözümün parçası olması gereken veya bu süreç üzerinden meşruiyet kazanmaya çalışan taraflar da olabilir. Yani bunların hepsini ayrı ayrı görmek lazım. Yani boyundan büyük oyun oynayanlar da olabilir. Arka planda durup, aslında gerçek manada bir çözümün parçası olması gerekenler de olabilir. Bunların hepsini olduğu gibi bir değerlendirmeye tabi tutup… şunu unutmamak lazım, bir arabuluculuk süreci aynı zamanda meşruiyet kazandır. Taraflar arabuluculuk sürecine girdikleri zaman meşru taraf olarak kabul edilirler. Ondan sonra atıyorum, ta bu iş Güvenlik Konseyi’ne gittiği zaman da “taraflar” kavramı kullanıldığında meşruiyet kazanmış olurlar. Savaşan özellikle silahlı gruplar bakımından çok önemli hususlar bunlar. O bakımdan kime meşruiyet vereceksiniz; kime güç vereceksiniz; kimi sürecin içinde tutacaksınız- tutmayacaksınız; bunu tuttuğunuz takdirde kimi kaybedebilirsiniz? Bunun çok iyi bir analizini yapmak gerekiyor.

Şimdi bütün bunu söyledikten sonra tabii bir gün telefon geldiğinde “ya belirli liderler bir yerde buluşacaklar veya belirli kişiler bir yerde buluşacaklar, bunlar destek istiyorlar” dendiğinde sizin bunları böyle bir ansiklopedi gibi çalışmanıza imkan yok. Dolayısıyla yapılması gereken ihtilafların sürekli olarak çalışılıyor olması gerekiyor. Yani hazırlık düzeyinin yüksek tutulması gerekiyor. Tabii ihtilaf sayısı da çok. Nereden başlayacaksınız? Yani burada bir triyaj yapmak gerekiyor. Siz yakın coğrafyanızdan başlayacaksınız. En çok etkili olabileceğiniz krizler üzerinden, ihtilaflar üzerinden gideceksiniz. Ama herhalukarda bu dosya hazır olacak ve yaşayan bir dosya olacak. Şartlara göre sürekli güncellenebiliyor olacak.

Süreci nasıl dizayn edeceğiniz bambaşka bir şey. Ama yani sürecin en önemli boyutu taraflara güven vermek. Yani taraflara belirli bir sürece dahil olmaya karar verdikleri anda önlerini görmelerini sağlamak. Yani nereye gidiyor bu süreç? Bunun sonucunda ne var? Bunun adımları nedir? Baştan ben bu işe girmeye karar verirsem, bu yolculuk beni nereye götürecek ve hangi aşamalardan geçeceğim? Bunu önceden gördükleri takdirde ve kabul ettikleri takdirde, o zaman zihni bir hazırlık da oluşmuş oluyor, bir güven de tesis edilmiş oluyor… Sahadaki gelişmeler, dışarıdaki ülkelerin etkileri, bölgesel aktörler, diğer devlet dışı aktörler bunların hepsi bu süreci bozabilecek bir takım hamlelerde bulunabilirler. Dolayısıyla esnek düşünmeniz gerekiyor.

İE: Mesela, çok güzel anlatıyorsunuz hiç kesmek istemiyorum ama, proses dizayn deyince aklıma şey de geliyor yani tarafları hemen bir odaya sokmuyorsunuz ya diye tahmin ediyorum.

TS: Hayır, yok öyle bir şey.

İE: Mümkün değil. Ayrı ayrı bir araya geliyorsunuz, işte shuttle oluyor. Belki hiçbir zaman bir araya gelmiyorlar. Bu da proses dizaynının parçası olarak düşünüyorum.

TS: Tabii, yani taraflar birçok kereler birbirlerini tanımıyorlar, birbirlerinden nefret ediyorlar. Bir dehumanization süreci yaşanmış. Yani karşısındaki insan gibi görmeyebilir veya taraflardan bir veya birkaç tanesi müzakere nedir bilmiyor. Siz çoktan seçmeli sınav yapıyorsunuz, bütün ülke çapına yayıyorsunuz ve varsayıyorsunuz ki ülkede bu sınava katılan herkes o günden önce çoktan seçmeli sınav görmüş. Böyle bir şey yok ki! Yani dil bilmiyor bir kere. Bir sürecin içine girdiği takdirde bu ne anlama geliyor, bir şeye imza attığında ne anlama geliyor? Uluslararası hukuk bunun neresinde, buradan ne kazanacak? Bunlar hiçbirini bilmiyor olabilir. Dolayısıyla, burada bir eğitim süreci de söz konusu olabilir.

Taraflar hiçbir şekilde yan yana gelmek istemeyebilirler, birbirlerinin yüzünü dahi görmek istemeyebilirler. Burada işte shuttle yapılabilir, proxy yapılabilir, çok çeşitli yöntemler var. Ama bunlar itilafın nevi şahsına münhasır özelliklerine bağlı. Yani o özellikler neyse ona göre dizayn etmeniz gerekiyor. Bir de şunu hatırda tutmanız lazım: Acele işe şeytan karışır. Süreç odaklı değil, sonuç odaklı olmak gerekiyor. Ama süreç olmadan da sonuç olmuyor. Tarafları belirli fikirlere alıştırmanız lazım. Bazen, ki bunu biz de yapıyoruz belirli başlıklarda, bir ülkenin veya bir tarafın bir konudaki görüşünü bazen yeri geldiğinde yirmi kere tekrar olsa da dinlemeniz gerekiyor. Çünkü onun onu anlatmaya ihtiyacı var. Çünkü kimsenin onu işitmediğini düşünüyor olabilir. Kimsenin onun görüşüne saygı duymadığını düşünüyor olabilir. Ama aynı şeyi yirmi kered e dinlemek zorunda kalabilirsiniz o güveni kazanmak için. Dolayısıyla daha kısa sürede çözülebilecekler var, zamana yayılacak olanlar var. Ama her halükarda bu bir sabır işi.

İE: Çok teşekkürler bunlara vurgu yaptığınız için. Özellikle bu sonuç ve süreç meselesi de çok önemli. Çünkü mahkemeler birazcık yani süreç bir ceza gibi işliyor bazen. Halbuki siz süreci sonuca giden yolu döşeyen taş olarak da gösteriyorsunuz. Sadece sürece odaklanmıyoruz. Sonuca tabii ki de bakmak da önemli ama …buyurun bir şey söyleyecektiniz.

TS: Bunun tersi, yani uluslararası arabuluculukta şöyle bir gerçek de var. Herkes tabii iyi niyetle çalışıyor. Ama şunu unutmamak lazım, yani birçok STK proje bazlı çalışıyor. Bunun bir bütçelemesini yapması gerekiyor. İşte süreci altı ay, bir yıl neyse projelendiriyor. Burada tabii bir sürü insan çalışacak, bir sürü maliyetler olacak. E şimdi o zaman taraflar bir haftada anlaşırsa ne olacak? Bazen süreç, sonuçtan daha önemli hale gelebiliyor. Oysaki çatışan taraflar bunu istemiyorlar. Çatışan taraflar illa nihayet konuşmak istemiyorlar. Bunu da isteyenler var. Çünkü bu bir hayat tarzına da dönüşebiliyor. Arabuluculuk süreçleriyle, işte İsviçre'ye gideyim, Katar'a gideyim, otellerde kalayım. Yiyeyim, içeyim, ne güzel! Ondan sonra da önemli bir insanmış gibi kendimi hissedeyim. Bu psikolojiyi eleştirmiyorum. Yani sadece anlamak lazım. Ama yani biz devlet aktörü olarak zamanında çalışırken bizim için süreç dizaynı önemliydi ama bizim sonuca ihtiyacımız vardı. Çünkü ben prim almıyorum sonuç olduğu zaman. Ben aynı maaşı alıyorum. Benim için hiçbir şey değişmiyor. Ama benim masamda ihtilaf dosyası çok. Dolayısıyla bir tanesini çözersem bir sonrakine geçebiliyorum. Benim ilave bir kazancım yok bunun süreciye yayarak. Ama ilave kazancı olanlar olabilir. Dolayısıyla herkesin iyi niyetli olduğunu varsayıyoruz ama onların yaklaşımları biraz daha farklı olabilir.

İE: Türkiye'nin bugüne dek gerçekleştirdiği dış politika arabuluculukları hangileri ve bunları diğer ülkelerden ayıran ya da farklılaştıran neler var?

TS: Bu saymakla bitmez yani İran-Irak'tan bahsettik ama işte Balkanlar var; Afganistan var; Afganistan-Pakistan var; Irak içi var; Lübnan var; Suriye-İsrail arası var; Filistin içi var. Afrika Boyunuzu’nda bir sürü girişimlerimiz, çalışmalarımız oldu. Filipinler’de var. Bize zaman zaman talepler geliyor. Daha uzak coğrafyalardan da geliyor. Ama işte orada ihtilaf analizi yaptıktan sonra, sahaya baktıktan sonra bazen “Biz bu işe girmeyelim. Yani bu işin içinde başka insanlar var”. Hani spesifik bir destek ihtiyacı olursa ona bakalım ama yani “burada ön plana çıkmasak daha iyi olur” dediğimiz dosyalar da var.

Arabuluculuk egzersizi aynı zamanda ihtilaf her neyse onun doğasını değiştiriyor. Çok dikkatli olmak gerekiyor bu işin içine girerken. Yani siz kendinizi ne kadar nötr, ne kadar bu işin dışında, tarafsız gibi düşünseniz de bizatihi yaptığınız faaliyet aslında o ihtilafın doğasını değiştiriyor. Dolayısıyla burada Hipokrat Yemini gibi düşünmek gerekiyor. Yani zarar vermemek lazım her şeyden önce. Çünkü aldığınız bir ihtilafı, aldığınız noktadan daha kötü bir yere de götürebilirsiniz.

Türkiye, evet çoğunlukla yakın bölgesindedir. Çünkü orada karşılaştırmalı ağırlıkları var, networkleri var vs. Ama dosya sayısı çok fazla. Çünkü bunu bir de sadece hani savaş çıktı, tarafları odaya soktuk, görüştürdük, bu değil. BM şartının 33. maddesine bakarsanız orada bir sürü metotlardan bahseder. Yani bu diyalogla başlıyor. Yani bizim Balkanlar’da oluşturduğumuz üçlü-dörtlü; Orta Asya'da oluşturduğumuz mekanizmalar; Afganistan- Pakistan; bütün bu mekanizmalar aslında güven arttırıcı mekanizmalar. Yani tarafların ihtilafa, krize doğru değil, diyalogla birbirlerinin yüzüne bakarak -sorunları çözemeseler bile konuşarak en azından- ilişkiler geliştirmek suretiyle daha kötü bir yöne… Yani bu bir ihtilaf önleme metodudur. Bu çerçevede baktığınız zaman, Türkiye'nin son 40 yılda çok aktif olduğunu görürsünüz.

Çünkü Türkiye'nin her zaman yaklaşımı ne olmuştur, haklı olarak bence: bölgesel krizlere, bölgesel çözümler. Dışarıdan empoze edildiği zaman çözümler, işe yaramıyor. Bölgesel aktörlerin bu çözümlerin parçası olması, bunları sahiplendirmesi gerekiyor ki yaşayabilir olsun. Biz hani 2003'de Irak'ın işgalinden önce de bölge ülkelerini topladık. Hani bir çözüm üretmeye çalıştık. İşte zamanında Kafkasya İstikrar Paktı fikri vardı. Zamanında Orta Doğu için AGİT benzeri bir düzenleme fikri vardı. Şimdi tekrar gündemde. Yani bunların hepsi bu bölgesel istikrar arayışının bir parçası. Çünkü Türkiye çok istikrarsız bir bölgede bir istikrar adası netice itibariyle. Dışarıya doğru o istikrarı yayması gerekiyor ki istikrarsızlık içeriye girmesin. Daha yapıcı işlere yoğunlaşalım yani içerideki dertlerimiz neyse onlara yoğunlaşalım ve bu krizlerle uğraşmak zorunda kalmayalım.

İE: E biraz böyle decolonizing bir bakış da olduğunu fark edebiliyorum. Yani dışarıdan büyük güçlerin empoze ettiği “çözümler” yerine bölgesel aktörler, bölgesel çözümler söylemi aslında birazcık bana bunu çağrıştırdı. Bu anlamda Türkiye'nin yaptığı arabuluculukları, kolaylaştırıcılıkları vs. diğer ülkelerin yaptıklarından Cenevre'de, UN çatısında ya da işte Norveç'te yapılanlardan farklı kılan bir şey var mı? Bunu biraz sonuç-süreç bağlamında da değerlendirmenizi rica edeceğim. Çünkü bunları okuyoruz.

TS: Türkiye aslında “the original decolonizer”. Yani bunu böyle bilmek lazım yani tarihe baktığımız zaman. Dekolonizasyon sürecinde BM'de malum 4. komite sürecini en kuvvetli destekleyen ülkelerden bir tanesi. Yani Namibya Konseyinde bir Türk temsilcisi varmış zamanında. Neden? Bu süreçlere hep destek verdiği için. Türkiye'nin bu anlamda ilginç bir bağlantısız dünyaya bakışı da vardır, hep olmuştur.

Ama arabuluculuk bağlamında baktığımız zaman yani bizi ayıran hususlar nedir? Çok fazla. Şunu hatırlamak lazım. Yani Türkiye bir arabulucu olarak devreye girdiği zaman Türkiye'nin ara buluculuğunu talep eden ülkeler bakımından Doğu-Batı arasında bir tercih yapma durumu ortaya çıkmıyor. Türkiye aynı zamanda Batılı, aynı zamanda Doğulu, aynı zamanda Kuzeyli, Güneyli bir ülke olarak duruyor. Dolayısıyla taraflar Türkiye'den talepte bulundukları vakit ya ABD'den, ya Rusya'dan, ya Çin'den bir yerden, bir destek arka planda istemiş gibi görünmüyorlar. Bu onlara bir kere her şeyden önce bir rahatlık sağlıyor.

İkincisi, Türkiye'nin konulara özgün bir bakış açısı var. Yani biz belirli ezberlerle hareket eden bir ülke değiliz. Bu daha bağımsız bir dış politika izleme refleksi özellikle ihtilaf içinde bulunan taraflar bakımından çok cazip bir şey. Çünkü belirli ezberlerle masaya gelmiyoruz biz. Belirli çözümleri standart bir şekilde empoze etmeye çalışmıyoruz. Herkesin ihtiyaçlarına karşı esnek olabilen, iyi dinleyen, ve aynı zamanda tabi imperfect bir görüntü veren bir ülke Türkiye. Bir İsviçre gibi mesela kusursuz olma iddiasında değil. Türkiye yaptırımlara da konu oluyor, bir sürü Batı’dan gelen eleştirilere de konu oluyor. Bu ister istemez bizim ihtilaf halindeki ülkelerin belirli hassasiyetlerini daha iyi anlayabileceğimizi düşündürttürüyor. Ki doğru, Türkiye kendisi ihtilaf parçası olmuş, kendisi haksız görülmüş bir ülke olduğu için ihtilaf tarafları bunu bir artı olarak değerlendiriyorlar. Çok önemli bir avantaj tabii.

Yani Türkiye'nin bu büyük coğrafya içinde çok ciddi siyasi; ekonomik; etnik; askeri; tarihi ve her türlü bağı var. Ve bu bağlar devam ediyor. Bu ülkelerin Türkiye'de diasporaları var. Burada networkleri var. Biz tarihi de biliyoruz. Bu tarihin önemli bir kısmında beraber yolculuk etmişiz. Sonra ayrılmışız. Herkes neticede bu ilişkileri şu veya bu şekilde sürdürmüş. Yatırımlar var. Karşılıklı ekonomik çıkarlar var. Dolayısıyla bunları manivela olarak kullanmak mümkün. Nitekim kullanıyoruz.

Ayrıca bizim kalıcı olduğumuzu biliyorlar. Bu çok önemli. Anlaşma bittiği zaman uçağa binip gitmeyeceğimizi biliyorlar. Biz zaten oradayız. Burada bütün anlaşmalar nerede çoğunlukla sıkıntıya giriyor? Uygulama aşamasında sıkıntıya giriyor. Yani siz bir şekilde bir çözüm üretiyorsunuz fakat o çözüm taraflara şu veya bu şekilde aslında uymuyor. Dolayısıyla da en nihayetinde sözlerinden geri dönmeye başlıyorlar. Türkiye arabulucu olduğu zaman biliyorlar ki biz hala oradayız. Biz bu sürece bağlıyız çünkü bu süreçte bizim de çıkarımız var. Bizim büyük coğrafyamızın içinde yer aldığı için; kalıcı olduğumuzu bildikleri için; bunu kendi aynı zamanda ali menfaatlerimiz çerçevesinde yaptığımızı bildikleri için tabii ilave bir güven ortaya çıkıyor.

Bir diğer husus: nötr olmayan tarafsızlık. Dünyada hiçbir ülkenin nötr olabileceğini düşünmüyorum. Yani mümkün değil bu yapı itibariyle. Ama süreç içinde tarafsız olmak mümkün. Türkiye de bunu çoğu zaman kanıtlayabilmiş vaziyette, pratikte bunu yapabilen bir ülke. Yani biz NATO müttefikiyiz; Ukrayna'yı %100 destekliyoruz; Kırım'ın ilhakına zamanında karşı çıktık; Gürcistan'a karşı çıktık,;hepsine karşı çıkıyoruz. Ama süreç içinde tarafsız olabiliyoruz. Süreç içinde taraflar bizim tamamen onların çıkarları doğrultusunda hareket edeceğimizi ve onları desteklemeye yönelik orada olduğumuza güvenebiliyorlar.

Bir diğer husus yine bahsettik daha önce hukuk. Yani Türkiye, uluslararası hukuka riayeti, insan hakları hukuku olsun, uluslararası genel olsun, riayeti sürecin içerinden çıkaran bir ülke. Yani biz baştan masaya oturup arkadaşlar bakın uluslararası hukuku böyle diyor, savaş hukuku böyle diyor, insan hakları hukuku böyle diyor işte çözüm burada buna göre uyacaksınız, böyle bir şey yok. Uluslararası hukuku sürecin içine yedirerek devam ediyoruz. Dolayısıyla daha genel anlamda bakarsak, kimseye belirli ön yargıları dikte etmiyoruz. Sürecin içinde bunun çok örnekleri var. Arkadaşlar bakın uluslararası hukuk burada şunu diyor, şunu şöyle yapmak lazım bunu böyle yaparsanız, işte bu daha kabul edilir olur. Hem neticede yarın bir gün yabancı yatırım gelecek, Güvenlik Konseyi’ne gidecek vs. diyerek süreçleri masajlamak suretiyle uluslararası hukuku sürecin içine yediriyoruz. Bizim çıkardığımız hiçbir belgeyi hiç eleştirecek yerini bulamazlar. Çünkü neticede biz uluslararası hukuku aykırı iş yapmayız. Belirli uluslararasa hukukun katılmadığımız bölümler var ama… Ius cogens itibariyle bu bütünü savunan ülke olduğumuz için aynı zamanda, bu süreçlerde uluslararası hukuku aykırı hiçbir şey çıkarmayız ki…

Birleşmiş Milletler'in yine bizim girişimlerimizle çıkardığı çok önemli bir belge vardır. Bir rehber vardır: arabuluculuk rehberi. Peacemaker.org. Orada da işte “kaliteli barış anlaşmaları” diye bir başlık vardır. Yani sizin ortaya çıkaracağınız anlaşma deli saçması bir şey olamaz. Mesela Afrika'da bir anlaşma yapılıyor, bir ülkenin cumhurbaşkanı diyor ki arkadaşlar, altında da yazıyor, bunun garantörü benim şahsen.

İE: Öyle olmuyor.

TS: Hiçbir pratik sonucu yok, öngörülebilirlik yaratan bir şey değil. Sonra Türkiye metodolojiyi, müktesebatı bilen bir ülke ama illa metodolojiye bağlı kalan bir ülke değil. Yani biz masaya oturup -diğer bazı ülkelerin yaptığı gibi “arkadaşlar bakın biz prosesi dizayn ettik. Proses bu. Hadi başlıyoruz” Yok böyle bir şey.

İE: Katılımla.

TS: Prosesi beraber dizayn ediyoruz. Katılımcı bir şekilde, onların da görüşlerini ve ihtiyaçlarını, hassasiyetlerini -her türlü olabilir bu- dikkate alarak süreci şekillendiriyoruz. Mesela o sürecin içinde bir noktada bir gender boyutu illa olması gerekiyor, eğer kapsamlı bir çözümden bahsediyorsak. Bunu en baştan söylerseniz kaçacak bir takım insanlar, sürecin içine yedirdiğiniz zaman “ya evet arkadaş, tabii doğru “diyorlar. O bakımdan baştan b”u böyle olacak” gibi yaklaşımlarla gelmeyen bir ülke olduğu için Türkiye'nin arabuluculuk yöntemi daha fazla aranan bir ekol oluyor.

Diğer husus bahsettik kısaca. Türkiye hep sonuç odaklı. Böyle yıllara sari diyalog süreçleri var. Onların bizatihi devamı önemlidir. Ama pratikte bir arabuluculuk süreci olduğu zaman bir yerden alıp sonuca götürüp ondan sonra da ona uygulatmak gibi bir arzusu var. Dolayısıyla yapılması gereken ilk şey bir arabuluculuk sürecinde, tarafların samimiyetinin test edilmesidir ve yetkinliği. Taraflar gerçekten böyle bir şeye girmek istiyorlar mı yoksa bunu başka amaçlarla mı.. O yüzden tarafların mümkünse sürece bağlılığını kamuoyuna açık bir şekilde almak gerekir. Yani bağlayıcı ve herkesin gördüğü bir çerçevede o taahhütü alabilmek gerekir. Samimi olanlar bunu tercih ediyorlar. Çünkü samimi olanlar gerçekten sonuç istiyorlar. Artık savaşmanın veya itişmenin veya kavga etmenin neyse, bunun bir yarar getirmediğine ikna oldukları için buraya giriyorlar. Ve o yüzden de süreç değil, sonuç onlar için önemli. Türkiye de sonuç üreten bir ülke.

Bir de şunu da hatırlamak lazım: Yani risk iştahı yüksek bir ülke Türkiye, özellikle arabuluculuk alanında birçok Avrupa ülkesi, birçok geleneksel arabulucu ülke siyasi makamlarını bu işlerin içine çekemez. Niye çekemez? Çünkü siyasi makamı der ki: arkadaş bu iş bağlanacak mı bağlanmayacak mı? Ya barış olacak mı olmayacak mı? Ya işte bakalım yani sizi de dahil olacaksınız, biraz siyasi sermayenizden kullanacaksınız. Onlar da diyorlar ki: “Yok bu iş başarısız olursa benim başarısızlığım gibi gözükür. Dolayısıyla ben girmem bu işe” diyorlar. Bizde böyle bir şey yok. Bir ihtimal varsa, bir arabuluculuk talebi varsa, yararımız olabilecek bir durum varsa en yüksekten itibaren bir angajman söz konusu oluyor. Kimse bize bu arkadaş çözülür mü çözülmez mi diye sormuyor. “Deneyelim” yaklaşımı var. Yani iyi niyetle bu işe girelim, bakalım ne yapabiliyorsak yapalım yaklaşımı var. Yani bu risk alma iştahı arabuluculuk bağlamında önemli bir şey. Çünkü arabuluculukta başarı zor. Bunu baştan kabul etmek gerekiyor. Yani on tane arabuluculuk eforundan üç tanesi başarılı olursa bu çok yüksek bir yüzde.

İE: Hayır bir de taraf iradesiyle yürüyen şeyler yani. Adam fikrini değiştirir. İşine gelmez.

TS: Neticede eğer insanlar silaha başvurdularsa, insanlar böyle büyük bir itilafın, çatışmanın vesaire içine girdilerse, herhalde bunu yapmak için bir gerekçeleri vardı. Bir kere buna girdikten sonra, bunun yarattığı bütün negatif dinamiklerle beraber, bunu tekrar ayrıştırmak kolay bir şey değil. Dolayısıyla arabuluculuğa dışarıdan bakarken mütemadiyen başarı aramamak lazım. Bir de son bir husus söyleyeyim: e İstanbul. Krakov’a mı gitmek istersiniz, İstanbul'a mı gitmek istersiniz? Biz insanları buraya getirdiğimiz zaman işte ister diyalog ister arabuluculuk vs. yani yedirip içirdiğiniz zaman, güzel gezdirdiğiniz zaman, bu ilişkileri besleyerek güçlendirdiğiniz zaman, bazı ilişkiler doğuyor. Hayır demek daha zorlaşıyor. Bunlar da tabii karşılaştırmalı bir avantaj, yani geleneksel Türk misafirperverliği burada da devreye giriyor. Bundan da yararlanmak lazım. Neden olmasın? Yani bizim kuvvetlerimizden bir tanesi bu.

Bir sürü unsur var. Türkiye halden anlıyor. O halden anlama kabiliyeti bence bugünün dünyasında bir arabuluculuk ekolü olarak Türkiye'yi bir adım önde tutuyor. Ha şu da var yani biz bir takım oyuncusuyuz. Bir sürü dosyada bunu bilfiil gösterdik. BM'yle de çalışıyoruz, bir takım başka ülkelerle de çalışıyoruz. Yani iş birliğine de aynı zamanda açığız ve yürüttüğümüz süreçlerde de dış aktörleri hep devrede tutmaya dikkat ediyoruz. Başarı ancak öyle geliyor. Herkesin her şeyi biliyor olması gerekiyor. Hiçbir şey saklamaya çok hassas bir şey değilse gerek yok. Öyle yaptığınız zaman, şeffaf hareket ettiğiniz zaman, başarı ortaya çıktığı zaman bunu bozacakların sayısı da çok ister istemez azalıyor tabii.

İE: Bir sürü pozitif şeyden bahsettiniz ama eminim çıkan dersler de oldu. Belki bunlara değinebilirsiniz.

TS: En önemlisi hiçbir şeyi çatışan taraflardan daha fazla istemeyeceksiniz. Süreç onlara ait, arabulucu yardımcı oluyor. Onlardan daha fazla çözümü istemek arabulucunun pozisyonunu aşındırıyor. Dolayısıyla bir kere her şeyden önce bunun onlara ait bir süreç olduğunu ve öyle şekillenmesi; öyle sonuçlanması; öyle uygulanması gerektiğini daima hatırda tutmak gerekiyor. İkincisi, sonuç önemli dedik. Fakat şunu da unutmamak lazım, süreçsiz sonuç olmuyor. Yani süreci mutlaka iyi şekillendirmek, sürece mümkün mertebe bağlı kalmak ve süreç fikrini dışlamamak gerekiyor. Üçüncü söyleyeceğim şey: bu samimiyet meselesi. Yani tarafların samimiyetini gerçekten test etmek gerekiyor. Çünkü bu süreçler istismara da yol açabiliyor. Aktör analizi ve kriz analizi çok önemli. Yani bunları çok iyi çalışmak gerekiyor. Biraz da kendi ulusal perspektifinden ayırarak çalışmak gerekiyor. Yani objektif tam manasıyla yani neticede hiçbir ülkenin dış politikası objektif değildir. Biraz daha arabulucuların buna nesnel bakmaları gerekiyor ki devlet aktörüyse tabii bu her zaman kolay değil. Yani ikili ilişkileri, bir takım tarihi algıları bundan bağımsız tutabilmek gerekiyor. O da kolay değil. Onu kabul ediyorum ama neticede önemli.

Krizlerin birbirlerine etkilerini iyi incelemek gerekiyor. Şimdi her arabulucu baktığı sorunu kendi dinamikleri içinde görme temayülünde olur. Oysa ki evrilen diğer krizler de buraları etkiliyor. Yani nasıl ki işte Ukrayna Suriye'yi etkilediyse, orası Ermenistan’ı…. Bunların hepsinin bölgesel anlamda birbirlerine etkileri var, spill overlar var. Bunları sürekli göz önünde tutmak gerekiyor. Yani tematik anlamda da bölgesel anlamda da birbirini etkileyen dinamikler bunlar. Eşgüdüm, bunun altını ne kadar çizsem yetmez. Bu ciddi bir sorun. Kurumlar arasında da sorun, kurum içinde sorun, ülkeler arasında sorun. Yani bu eşgüdümü açıklıkla, samimiyetle, büyük resmi göz önünde bulundurarak çok daha yüksek bir düzeye çıkarmak gerekiyor. Bu maalesef yok. Kendime pay çıkarmak için değil ama yani ben bunun için çok uğraştım. Ama olmuyor. Yani o zaman alacak bir şey.

İE: Rekabetten dolayı mı olmuyor?

TS: Tabii, tabii. Yani herkes kendisi yürütmek istiyor. Herkes bir başarının tek mimarı kendisi olsun istiyor.

İE: İşte başarının sahibi çoktur.

TS: Evet, süreçler birbirlerinden saklanabiliyor. Eşgüdüm yeterince yapılmıyor. Karşılaştırmalı üstünlüklerden yararlanılmıyor. Çatışan taraflar forum shopping dedikleri, işlerine gelen değişik süreçlere kaçarak, yürüyen bir takım başka çabaları akim bırakabiliyorlar vs. vs. Yetki dağılımı illa ki olur. Bu normaldir. Bazı kurumlar bazı kurumlara göre bazı şeyleri daha iyi yapabilirler. Bu da normaldir. Ama maalesef bunu sağlayabilmekten uzaktayız. Bir de işte tabii STK'lar, özel sektör, akademi ve devlet dörtgeninde çok iyi bir ilişki tesis etmek gerekiyor. Burada ciddi zayıf noktalar var. Onları güçlendirmek gerekiyor. Ama tabii işte bunlar hepsi zaman alan şeyler. Ama “ileriye doğru bakarken doldurulması gereken boşluklar nedir” diye bana sorulsaydı cevabım bu olurdu.

İE: Eklemek istediğiniz bir şey var mı?

TS: Şunu söyleyeyim yani bu alan gerçekten çok değerli bir alan. İnsanın hem ülkesi için hem de daha büyük resimde masumları korumak için yapacağı bir iş. Ben Arabuluculuk Genel Müdürü olduktan sonra zannediyorum 32 yıllık kariyerimde ilk defa hani kızıma ne iş yaptığımı, ne amaçla çalıştığımı izah edebildiğim bir yere geldim. Ulvi bir alan, gayret. Türkiye'de de bu konuya ilgi duyan insanların çok arttığını görüyorum. Bu çok iyi bir şey. Çünkü bu konudaki uzmanlığımız ne kadar gelişirse o zaman o kadar daha iyi iş yapabilecek duruma geliriz.

İE: Peki, çok teşekkür ediyorum size.

TS: Ben teşekkür ederim. Görüşmek üzere.

İE: Anlaşabiliriz’in bu bölümdeki konuğu, dış politika, uluslararası ilişkiler ve diplomasi alanlarında 30 yılı aşkın deneyime sahip olan Timur Söylemez'di. Kendisi Brüksel, New York ve Washington dahili olmak üzere Kuzey Amerika, Avrupa, Latin Amerika ve Afrika'da birçok önemli diplomatik görevlerde bulundu. Türkiye'nin Meksika Büyükelçiliği’ni 2017-2022 yılları arasında yürüttü. Ardından Dışişleri Bakanlığı’nda Rusya, Ukrayna, Kafkasya ve Orta Asya'dan sorumlu genel müdür; Amerika'dan sorumlu genel müdür ve son olarak Uluslararası Arabuluculuk Genel Müdürü olarak görev yaptı.

Kariyeri boyunca Türkiye'nin dış ve güvenlik politikasının öncelikli alanlarına ilişkin birçok üst düzey müzakerede yer aldı. Çalışma alanları arasında Türkiye-ABD ilişkileri, Türkiye'nin AB'ye katılım süreci, Orta Doğu, Latin Amerika ve Afrika'nın yanı sıra transatlantik güvenlik ve savunma, Birleşmiş Milletler, çok taraflı diplomasi, çatışma çözümü ve arabuluculuk bulunuyor.

Evet, bu seferlik de bu kadar. Bugün Türkiye'nin neden uluslararası anlaşmazlıklarda arabulucu olarak tercih edildiğini konuştuk. Bunun belki de tek bir cevabı yok. Coğrafya, ilişkiler, deneyim, güven ve bazen de tarafların birbirleriyle konuşabilecekleri bir alan yaratabilmek bunların hepsinin payı olabilir. Ben bu konuşmada arabuluculuğun ne kadar güvene dayalı ve ne kadar emek isteyen bir iş olduğunu bir kez daha hatırladım. Çok süreç odaklı bir iş. Gerçekten sabır istiyor. Çoğu zaman sonuç hemen görünmüyor. Ama sonuçta tarafların yeniden konuşabildiğini, hatta bazen birbirlerini yeniden duyabildiğini görmek de bütün bu emeği anlamlı kılıyor. Sanırımara buluculuk yapan herkesin zaman zaman bunu kendisine hatırlatması lazım. Umarım bu mülakat onlar için de küçük bir pusula olur.

Anlaşabiliriz'i Spotify, Apple Podcast ve YouTube'a yüklüyorum. Programı dinlemek yerine okumayı tercih ederseniz bölümlerin metinlerine de bu mecralarda ulaşabilirsiniz. Programdan kesitleri Instagram'daki Anlaşabilirizin We Can Find A Way adlı hesabında  paylaşacağım. Bunları LinkedIn ve Blue Sky gibi mecralarda da bulabilirsiniz. Sizin de beğendiğiniz bölümleri paylaşmanızı çok isterim. Anlaşabiliriz’de eserlerini kullanmama izin veren müzisyen İmre Hadiye ve sanatçı Zeren Göktan'a her zamanki gibi çok teşekkür ediyorum. Bir sonraki bölümde yeni bir anlaşmazlık ve konuşmada buluşmak üzere.